Τι κρύβουν οι λέξεις του Νίκου Ανδρουλάκη στη ΔΕΘ

Χρόνος ανάγνωσης: 16 λεπτά

Αναλύσαμε τον λόγο του Νίκου Ανδρουλάκη στη ΔΕΘ, με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να αυτοπαρουσιαστεί όχι απλώς ως αντιπολίτευση, αλλά ως έτοιμη εναλλακτική διακυβέρνησης

«Τώρα είναι η ώρα των μεγάλων αποφάσεων». Με αυτή τη φράση ο Νίκος Ανδρουλάκης έθεσε από τις πρώτες κιόλας προτάσεις της ομιλίας του στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το πλαίσιο μέσα στο οποίο θέλει να διαβαστεί το πολιτικό του μήνυμα.

Δεν πρόκειται, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, απλώς για μια ακόμη πολιτική αντιπαράθεση ή για την επιλογή του προσώπου που θα κυβερνήσει. Το πραγματικό ερώτημα είναι «πώς θα κυβερνηθεί η χώρα», «με ποιες προτεραιότητες», «με ποιους κανόνες» και τελικά «για ποιους».

Η ομιλία του Νίκου Ανδρουλάκη στηρίζεται σχεδόν από την αρχή ως το τέλος σε μια προσπάθεια να μετατρέψει την επόμενη εκλογική αναμέτρηση σε στιγμή αλλαγής κατεύθυνσης.

Σε αντίθεση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη που λίγες ημέρες νωρίτερα επιχείρησε να αφηγηθεί μια Ελλάδα που βρίσκεται ήδη σε πορεία προόδου και χρειάζεται συνέχεια, ο Νίκος Ανδρουλάκης περιγράφει σχεδόν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα, όπου η Ελλάδα που, αν συνεχίσει στον ίδιο δρόμο, κινδυνεύει να μείνει πίσω.

Οι «δύο δρόμοι»

«Μπροστά μας, λοιπόν, ανοίγονται δύο δρόμοι». Είναι ίσως η πρόταση που συνοψίζει καλύτερα ολόκληρη την ομιλία.

Ο πρώτος δρόμος είναι αυτός που, σύμφωνα με τον Ανδρουλάκη, ακολουθεί ήδη η χώρα. Ένας δρόμος στον οποίο τα προβλήματα αφήνονται να διογκωθούν και στη συνέχεια αντιμετωπίζονται με «επικοινωνιακά πυροτεχνήματα», επιδόματα και pass από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Ο Αλέξης Τσίπρας και το κόμμα του ΕΛΑΣ δε βρίσκεται πουθενά στο προσκήνιο στον λόγο του Ανδρουλάκη. Με αυτό τον τρόπο προσπαθεί να θέσει την ΕΛΑΣ εκτός των δύο μεγάλων κομμάτων

Η φράση «επιδοτούμε, τελικά, μια πανάκριβη και ανασφαλή ζωή» συμπυκνώνει την κριτική που ασκεί ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Απέναντί στον «δρόμο της Νέας Δημοκρατίας» αντιπαρατάσσει έναν δεύτερο δρόμο «της προοπτικής, της προόδου και της ευθύνης». Η πολιτική πραγματικότητα παρουσιάζεται ως ένα δίλημμα, ανάμεσα σε δύο διαμετρικά αντίθετους δρόμους. Από τη μία βρίσκεται το σημερινό σύστημα διακυβέρνησης και από την άλλη το ΠΑΣΟΚ ως η μόνη εναλλακτική διακυβέρνησης.

Μάλιστα, υπογραμμίζεται η ηθική διαφοροποίηση του ΠΑΣΟΚ από τη Νέα Δημοκρατία, πέρα από τα οικονομικά προγράμματα των δύο κομμάτων. «Οι δύο δρόμοι δεν διαφέρουν μόνο στα επιμέρους μέτρα. Διαφέρουν αξιακά», δηλώνει ο Ανδρουλάκης.

Ανδρουλάκης και Μητσοτάκης: δύο αντίθετοι δρόμοι για την Ελλάδα

Η σύγκριση με την ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι αποκαλυπτική. Οι δύο πολιτικοί αφηγούνται σχεδόν δύο διαμετρικά διαφορετικές Ελλάδες.

Ο Μητσοτάκης περιγράφει μια χώρα που έχει ήδη αλλάξει πορεία από το 2019, έχει δημιουργήσει «θεμέλια» και χρειάζεται να ολοκληρώσει το «οικοδόμημα» έως το 2030. Η αξιοπιστία του στηρίζεται κυρίως στο παρελθόν. Όσα, όπως υποστηρίζει, έγιναν αποτελούν την απόδειξη για όσα μπορούν να γίνουν στη συνέχεια.

Ο Ανδρουλάκης κάνει ακριβώς το αντίθετο. Η σημερινή πορεία δεν είναι για εκείνον κεφάλαιο που πρέπει να προστατευθεί, αλλά πρόβλημα που πρέπει να ανατραπεί.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατασκευάζει ένα ένα προφίλ αποδεδειγμένης εμπειρίας, ενώ ο Νίκος Ανδρουλάκης ένα προφίλ κυβερνητικής ετοιμότητας.

Η διαφορά φαίνεται ακόμη και στους αριθμούς.

Στην ομιλία Μητσοτάκη το «θα» εμφανίζεται 138 φορές, έναντι 34 στον Ανδρουλάκη. Ακόμη και αν λάβουμε υπόψη ότι η ομιλία Μητσοτάκη είναι μεγαλύτερη, η αναλογική χρήση του «θα» είναι περίπου δυόμισι φορές συχνότερη.

Αντίστροφα, το «εμείς» εμφανίζεται 12 φορές στον Ανδρουλάκη και μόλις μία στον Μητσοτάκη.

Ο εν ενεργεία πρωθυπουργός μιλά περισσότερο στον μέλλοντα, ενώ ο αρχηγός της αντιπολίτευσης περισσότερο σε έναν «κυβερνητικό ενεστώτα».

Ο Μητσοτάκης παρουσιάζει το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των μέτρων του με 2,2 δισ. ευρώ για το 2027 και 3,5 δισ. έως το 2030, συνδέοντας μάλιστα την κοστολόγηση με το «διαβατήριο αξιοπιστίας» της πρότασής του. Ο Ανδρουλάκης αντιτείνει μεγαλύτερη θεσμική αλλαγή και ένα ευρύτερο σχέδιο αναδιάρθρωσης, χωρίς όμως αντίστοιχη συνολική κοστολόγηση μέσα στην ομιλία.

«Focus groups» απέναντι σε «φορείς δικαιωμάτων»

Η αντιπαράθεση γίνεται ακόμη πιο έντονη λίγο αργότερα. «Για τη Νέα Δημοκρατία, ο εργαζόμενος είναι ένα focus group. Ο συνταξιούχος ένα άλλο. Ο νέος ένα τρίτο».

Ενώ για το ΠΑΣΟΚ «ο πολίτης είναι φορέας δικαιωμάτων». Οι δύο φράσεις κατασκευάζουν δύο διαφορετικές εικόνες του πολίτη.

Στην πρώτη, ο πολίτης παρουσιάζεται ως εκλογικό κοινό το οποίο κατατμείται σε ομάδες και στο οποίο προσφέρεται το αντίστοιχο επίδομα. Στη δεύτερη, παρουσιάζεται ως υποκείμενο με δικαιώματα που οφείλει να εγγυάται το κράτος.

Η επιλογή αυτή επανέρχεται σε όλη την ομιλία. Οι λέξεις «δικαίωμα» και «δικαιώματα» εμφανίζονται συνολικά εννέα φορές στην ομιλία Ανδρουλάκη.

Πρόκειται για ένα λεξιλόγιο που προσπαθεί να δώσει στον λόγο σαφές σοσιαλδημοκρατικό στίγμα. Κοινωνικό κράτος, εργασία, δημόσια Υγεία και Παιδεία, συλλογικές συμβάσεις, αξιοκρατία και προστασία του πολίτη απέναντι στη δύσκολη οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα.

Όταν οι αριθμοί γίνονται «βιώματα»

Πριν όμως φτάσει στις εξαγγελίες, ο Ανδρουλάκης περιγράφει μια χώρα που χρειάζεται άμεσα αλλαγές. Γι’ αυτό αναφέρεται σε αριθμούς σχετικά με τη φτώχεια, το κόστος στέγασης, την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, το ιδιωτικό χρέος και τις εκπαιδευτικές επιδόσεις.

Στη συνέχεια δίνει τη βιωματική διάσταση αυτών, εστιάζοντας στις καθημερινές εμπειρίες των πολιτών. «Όλα αυτά δεν είναι απλώς ποσοστά. Είναι βιώματα», αναφέρει.

Ο εργαζόμενος βλέπει τον μισθό του να εξαφανίζεται στο σούπερ μάρκετ και στο ενοίκιο. Ο συνταξιούχος αναρωτιέται αν θα πληρώσει το ρεύμα ή τα φάρμακά του. Ο νέος 30 ή 35 ετών εργάζεται αλλά συνεχίζει να μένει με τους γονείς του.

Είναι μια κλασική αφηγηματική μετάβαση από τη μακροοικονομική εικόνα στο προσωπικό βίωμα. Οι αριθμοί αποκτούν χαρακτήρες.

Και αυτοί οι χαρακτήρες επανέρχονται στη συνέχεια ως τα κοινωνικά υποκείμενα που αποπειράται να εκπροσωπήσει το «εμείς» του ΠΑΣΟΚ.

Λόγος με έμφαση στο «παρόν»

Ίσως, το πιο ενδιαφέρον εύρημα της ομιλίας βρίσκεται στους χρόνους των ρημάτων. Σε καταμέτρηση του κειμένου, το «θα» εμφανίζεται μόλις 34 φορές καθώς ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ εκφέρει τον λόγο του σε χρόνο ενεστώτα.

Ο Ανδρουλάκης λέει «θεσπίζουμε», «καταργούμε», «επαναφέρουμε», «δημιουργούμε», «μειώνουμε», «προστατεύουμε», «συγκροτούμε».

Μόνο το «θεσπίζουμε» εμφανίζεται 13 φορές, το «δίνουμε» εννέα, το «δημιουργούμε» επτά και το «επαναφέρουμε» έξι.

Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του για τα εργασιακά ζητήματα. «Επαναφέρουμε σταδιακά τον 13ο μισθό», «θεσπίζουμε τιμαριθμοποίηση», «αποκαθιστούμε πλήρως τις συλλογικές διαπραγματεύσεις», «καταργούμε το 13ωρο», «εφαρμόζουμε πιλοτικά τετραήμερη εργασία».

Αυτός ο «ενεστώτας της διακυβέρνησης» έχει συγκεκριμένη επικοινωνιακή λειτουργία. Μειώνει την απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση και στην πράξη.

Δεν ακούμε τόσο έναν αρχηγό της αντιπολίτευσης να περιγράφει τι «θα» έκανε αν κέρδιζε τις εκλογές. Ακούμε έναν πολιτικό που μιλά σαν να παρουσιάζει το νομοθετικό πρόγραμμα μιας ήδη εκλεγμένης κυβέρνησης σε μια προσπάθεια ο Νίκος Ανδρουλάκης να οικοδομήσει το «κυβερνητικό του προφίλ».

«Είμαστε έτοιμοι»

Το «σχέδιο» αποτελεί από τις κεντρικές έννοιες στις οποίες αναφέρεται ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ. Δεν επιχειρεί μόνο να αποδείξει ότι διαθέτει διαφορετικές ιδέες. Επιχειρεί να αποδείξει ότι είναι έτοιμος να κυβερνήσει.

«Ένα σχέδιο προοδευτικό, ρεαλιστικό, τεκμηριωμένο και έτοιμο να εφαρμοστεί», όπως το χαρακτηρίζει ο Ανδρουλάκης.

Και δίνει μάλιστα ένα πρώτο χρονικό ορόσημο. Μέσα στους πρώτους έξι μήνες της θητείας του θα προχωρήσει σε επτά «εμβληματικές νομοθετικές παρεμβάσεις».

«Έχουμε επιλέξει πλευρά»

Προς το τέλος της ομιλίας η βασική αντιπαράθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ιδεολογικό χαρακτήρα. «Γι’ αυτό εμείς έχουμε επιλέξει πλευρά», δηλώνει ο Ανδρουλάκης.

Και ακολουθούν ο εργαζόμενος, ο συνταξιούχος, ο νέος, η οικογένεια, ο επαγγελματίας και ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας. Η λέξη «πλευρά» έχει ιδιαίτερο βάρος.

Εγκαταλείπει τη λογική μιας ουδέτερης διαχείρισης και παρουσιάζει την πολιτική ως σύγκρουση διαφορετικών συμφερόντων.

Αυτό φαίνεται και στους «πολιτικούς αντιπάλους» τους οποίους περιγράφει με λέξεις όπως καρτέλ, ολιγοπώλια, funds, servicers, απευθείας αναθέσεις, πελατειακό κράτος και «ιδιωτικά κέντρα εξουσίας».

Η αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία δεν παρουσιάζεται επομένως μόνο ως προς την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων. Παρουσιάζεται και ως ριζική διαφοροποίηση στο ποια συμφέροντα υπηρετεί το εκάστοτε πολιτικό κόμμα.

Μια «χώρα που μας χωρά όλους»

Η ομιλία επιστρέφει στο τέλος εκεί ακριβώς όπου ξεκίνησε. «Τώρα είναι η ώρα». Η επανάληψη αυτή κλείνει έναν αφηγηματικό κύκλο.

Στην αρχή υπήρχε μια χώρα μπροστά σε μια μεγάλη απόφαση. Στο τέλος υπάρχει η πρόσκληση για «έναν νέο κύκλο δημιουργίας και προοπτικής», για «κοινωνική δικαιοσύνη», «ισότητα», «αξιοκρατία» και τελικά «μια χώρα που μας χωρά όλους».

Αν έπρεπε να συμπυκνωθεί το πολιτικό μήνυμα της ομιλίας σε μία πρόταση, δεν θα ήταν τόσο ότι το ΠΑΣΟΚ έχει διαφορετικές προτάσεις από τη Νέα Δημοκρατία.

Θα ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό του σαν να έχει ήδη περάσει από την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση.

Γι’ αυτό τα πολλά «θεσπίζουμε», «επαναφέρουμε» και «καταργούμε». Γι’ αυτό οι «πρώτοι έξι μήνες». Γι’ αυτό οι επτά «τομές». Και γι’ αυτό η επαναλαμβανόμενη επίκληση στο «σχέδιο».

Ο Μητσοτάκης ζητά από τον ψηφοφόρο να κρίνει το μέλλον με βάση το παρελθόν της κυβέρνησής του ενώ ο Ανδρουλάκης ζητά να κριθεί με βάση την εικόνα μιας παράταξης που είναι ήδη έτοιμη να κυβερνήσει προς όφελος των πολιτών.

Ανάμεσα στον απολογισμό του Κυριάκου Μητσοτάκη και στον «κυβερνητικό ενεστώτα» του Νίκου Ανδρουλάκη αρχίζει, τελικά, να διαμορφώνεται και το βασικό πολιτικό δίλημμα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης

 * Ο Δημήτρης Ελαφρόπουλος είναι δημοσιογράφος δεδομένων στο ΒΗΜΑ. Έχει πρόσφατα εκπαιδευτεί στην ανάλυση και οπτικοποίηση δεδομένων στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης. Είναι κάτοχος δύο μεταπτυχιακών τίτλων σχετικά με την Κοινωνία της Πληροφορίας, την Επιστήμη και την Τεχνολογία. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν στην τεχνητή νοημοσύνη, στην ψηφιακή δημόσια σφαίρα και στην ανάλυση του πολιτικού λόγου.