Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility

- Διαφήμιση -

Πολυτεχνείο 1973 : Ποιους και που τους σκότωσαν

Της Βασιλικής Λάζου

- Διαφήμιση -

Χρόνος ανάγνωσης: 13 λεπτά

Η αιματοχυσία είχε πρόθυμους εκτελεστές . Υπηρεσιακά έγγραφα φωτίζουν την οργανωμένη καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Ο συνταγµατάρχης Ντερτιλής, που δολοφόνησε τον Μιχαήλ Μυρογιάννη, µε το πιστόλι στο χέρι

 Όταν µια δικτατορία αισθάνεται ότι απειλείται, δεν διαπραγµατεύεται. Καταστέλλει. Τον Νοέµβριο του 1973 η χούντα έστειλε άρµατα µάχης στους δρόµους της Αθήνας, άναψε το πράσινο φως για πυροβολισµούς εναντίον άοπλων πολιτών και έπνιξε στο αίµα την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Η περίφηµη «αποκατάσταση της τάξης» είχε δεκάδες νεκρούς, εκατοντάδες τραυµατίες και µια πρωτοφανή επίδειξη κρατικής και στρατιωτικής βίας.

-- Διαφήμιση --

Η εικόνα του τανκς που γκρεµίζει την πύλη του Πολυτεχνείου έχει χαρακτεί στη συλλογική µνήµη. Συµπυκνώνει την πραγµατική φύση της δικτατορίας: απέναντι στη διεκδίκηση της ελευθερίας και της δηµοκρατίας, η απάντηση ήταν τα όπλα. Η χούντα δεν επιχείρησε απλώς να διαλύσει µια φοιτητική κινητοποίηση. Επιχείρησε να συντρίψει µια µαζική πολιτική εξέγερση που αµφισβητούσε ανοιχτά την εξουσία της.

Αστυνοµία καλεί στρατό

∆ύο υπηρεσιακά έγγραφα φωτίζουν τον τρόπο µε τον οποίο οργανώθηκε η καταστολή. Το πρώτο, έγγραφο της Αστυνοµικής ∆ιεύθυνσης Αθηνών προς τη στρατιωτική διοίκηση, αφορά τις ενέργειες της αστυνοµίας και ζητά στρατιωτική συνδροµή για την αντιµετώπιση των ταραχών. Η γλώσσα του είναι αποκαλυπτική. Οι εξεγερµένοι χαρακτηρίζονται «αναρχικά στοιχεία», ενώ η κατάληψη του Πολυτεχνείου παρουσιάζεται ως ενέργεια εναντίον της «νοµίµου εξουσίας». Η πολιτική αµφισβήτηση µετατρέπεται µέσα από τη χουντική ορολογία σε απειλή για τη δηµόσια τάξη.

Ο αστυνοµικός διευθυντής Αθηνών Χριστολουκάς ζητά τη συνδροµή του στρατού για την

αντιµετώπιση των «αναρχικών στοιχείων», όπως χαρακτηρίζει τους εξεγερµένους

 

Το ίδιο έγγραφο αναφέρει ότι οι συγκεντρωµένοι είχαν ενισχυθεί από πλήθος περίπου 10.000 ανθρώπων και ότι η αστυνοµική δύναµη δεν επαρκούσε για την αντιµετώπιση της κατάστασης. Το κρίσιµο στοιχείο είναι το αίτηµα για στρατιωτική επέµβαση. Η προσφυγή στις Ενοπλες ∆υνάµεις καταγράφεται ως συγκεκριµένη υπηρεσιακή επιλογή. Η αστυνοµία ζητά τη συνδροµή του στρατού για να επιβάλει την καταστολή µιας λαϊκής εξέγερσης.

Το δεύτερο τεκµήριο είναι χειρόγραφο σηµείωµα µε ηµεροµηνία 17 Νοεµβρίου 1973 και ώρα 05.50΄. Περιλαµβάνει αναφορές σε στρατιωτικές µονάδες και δυνάµεις που βρίσκονται σε κίνηση ή διάθεση. Σε συνδυασµό µε το πρώτο έγγραφο αποτελεί ένδειξη της υπηρεσιακής και επιχειρησιακής κινητοποίησης που συνόδευσε τη στρατιωτική επέµβαση.

Χειρόγραφο σηµείωµα µε ηµεροµηνία 17 Νοεμβρίου 1973 που αναφέρει

στρατιωτικές µονάδες που κινητοποιούνται για την καταστολή

Το τανκς γκρεµίζει την πύλη

Οι εξελίξεις είναι γνωστές. Τεθωρακισµένα αναπτύσσονται στους δρόµους της Αθήνας. Ενα άρµα µάχης γκρεµίζει την πύλη του Πολυτεχνείου. Στρατιώτες εισβάλλουν στον χώρο, ενώ έξω από το πανεπιστηµιακό συγκρότηµα αστυνοµικές και στρατιωτικές δυνάµεις χτυπούν και πυροβολούν. Το εισαγγελικό πόρισµα του ∆ηµήτρη Τσεβά, που ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1974, αποτυπώνει το µέγεθος της βίας και τις ευθύνες των κρατικών µηχανισµών. Καταγράφει τη χρήση πυροβόλων όπλων, τους θανάτους από πυρά αστυνοµικών και στρατιωτικών και τις παραβιάσεις των προβλεπόµενων διαδικασιών. Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή µιας οργανωµένης κατασταλτικής επιχείρησης εναντίον άοπλων πολιτών. Σύµφωνα µε το πόρισµα, οι τραυµατίες-πολίτες ανέρχονται σε 1.103, µε τον πραγµατικό αριθµό να εκτιµάται ως µεγαλύτερος. Πολλοί απέφυγαν να απευθυνθούν σε νοσοκοµεία, φοβούµενοι τη σύλληψη και τις διώξεις. Η αναζήτηση ιατρικής βοήθειας µπορούσε να τους φέρει αντιµέτωπους µε τις ίδιες τις αρχές που είχαν προκαλέσει τον τραυµατισµό τους.

Η γεωγραφία των φόνων

Η ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό Ιδρυµα Ερευνών τεκµηρίωσε 24 περιπτώσεις νεκρών, µέσα από τη διασταύρωση µαρτυριών, νοσοκοµειακών και ιατροδικαστικών στοιχείων και αρχειακών πηγών. Οι νεκροί ήταν µαθητές, εργαζόµενοι, φοιτητές, γονείς και περαστικοί. Η γεωγραφία της αιµατοχυσίας καταρρίπτει κάθε ισχυρισµό για προσπάθεια περιορισµού της καταστολής στον χώρο του Πολυτεχνείου. Στο κέντρο της Αθήνας ο 17χρονος µαθητής ∆ιοµήδης Κοµνηνός δολοφονήθηκε στη διασταύρωση Αβέρωφ και Μάρνη.

Ο 26χρονος Βασίλειος Φάµελλος χτυπήθηκε θανάσιµα κοντά στο υπουργείο ∆ηµόσιας Τάξης, ενώ η 22χρονη Νορβηγίδα φοιτήτρια Toril Margrethe Engeland πυροβολήθηκε στην περιοχή της πλατείας Αιγύπτου. Στις γειτονιές γύρω από το Πολυτεχνείο ο φοιτητής Γεώργιος Σαµούρης τραυµατίστηκε θανάσιµα στη συµβολή Καλλιδροµίου και Ζωσιµάδων. Ο 24χρονος εργάτης Νικόλαος Μαρκούλης πυροβολήθηκε στην πλατεία Βάθη. Ο 16χρονος Αλέξανδρος Σπαρτίδης δέχτηκε θανάσιµο πυροβολισµό στη διασταύρωση Πατησίων και Κότσικα.

Η βία έφτασε µέχρι τα σπίτια και τις γειτονιές. Η 17χρονη εργαζόµενη µαθήτρια Βασιλική Μπεκιάρη πυροβολήθηκε στην ταράτσα του σπιτιού της, στον Νέο Κόσµο. Ο µόλις πεντέµισι ετών ∆ηµήτρης Θεοδωράς σκοτώθηκε στου Ζωγράφου, στη διασταύρωση Ορεινής Ταξιαρχίας και λεωφόρου Παπάγου, από πυρά στρατιωτικής περιπόλου. Ο 43χρονος Αλέξανδρος Βασίλειος Καράκας σκοτώθηκε στη συµβολή Χέυδεν και Αχαρνών από πυρά τεθωρακισµένου, ενώ ο 47χρονος Γεώργιος Γεριτσίδης πυροβολήθηκε µέσα στο αυτοκίνητό του, στα Νέα Λιόσια. Ανάµεσα στα θύµατα ήταν και ο 20χρονος ηλεκτρολόγος Μιχαήλ Μυρογιάννης, που δολοφονήθηκε στη διασταύρωση Πατησίων και Στουρνάρη από τον συνταγµατάρχη Νικόλαο Ντερτιλή. Η 76χρονη Αικατερίνη Αργυροπούλου πυροβολήθηκε στην αυλή του σπιτιού της, στους Αγίους Αναργύρους.

Την ώρα που οι δυνάµεις καταστολής πυροβολούσαν, το καθεστώς επιχειρούσε να ελέγξει και την εικόνα των γεγονότων. Με όρους όπως «αναρχικές εκδηλώσεις» και «αποκατάσταση της τάξης» παρουσίαζε τους διαδηλωτές ως απειλή και τη δική του βία ως αναγκαία αντίδραση. Η διαστρέβλωση της πραγµατικότητας αποτελούσε συµπλήρωµα της καταστολής.

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου καταπνίγηκε µε στρατιωτική βία. ∆εν υποτάχτηκε όµως η κοινωνική απαίτηση για ελευθερία και δηµοκρατία. Τα αρχειακά τεκµήρια υπενθυµίζουν ότι η δικτατορική εξουσία δεν στηρίζεται σε αφηρηµένες έννοιες περί τάξης και ασφάλειας. Στηρίζεται σε µηχανισµούς, εντολές, όπλα και ανθρώπους που αναλαµβάνουν να τα χρησιµοποιήσουν.

Η ιστορική αφίσα για το Πολυτεχνείο 1973

- Διαφήμιση -

- Διαφήμιση -